Bè hai là gì
Bè hai là một giai điệu thứ hai, được hát hoặc chơi cùng giai điệu chính ở cao độ khác. Nó có cùng tiết tấu, hoặc gần như vậy, và đi theo hình dáng của bè một, nhưng không hát cùng các nốt: nó tạo với bè một những quãng nghe hòa hợp. Đó là bè mà cặp song ca hát trên giai điệu, bè mà dàn hợp xướng đặt phía dưới, và cây guitar thứ hai solo bên cạnh.
Một bè hai hay hầu như không nổi bật khi đứng riêng: chỉ khi hai bè vang lên cùng nhau thì âm nhạc mới đầy đặn hơn. Vì thế người hát bè hai cần thuộc kỹ giai điệu và luôn lắng nghe người kia.
Quãng ba và quãng sáu, và vì sao nghe hay
Hầu hết bè hai trong nhạc phổ thông được tạo từ quãng ba và quãng sáu. Quãng ba phía trên là nốt thuộc giọng cao hơn giai điệu hai bậc; quãng sáu phía dưới là cùng nốt đó, thấp hơn một quãng tám. Cách đếm luôn nằm trong giọng, nên quãng ba có thể là trưởng (4 nửa cung) hoặc thứ (3 nửa cung) tùy theo bậc. Trong Đô trưởng, nó là trưởng phía trên Đô, Fa và Son và là thứ phía trên Rê, Mi, La và Si.
Quãng ba và quãng sáu là phụ âm không hoàn toàn: nghe ổn định và ngọt ngào nhưng không hòa vào thành một nốt như quãng tám và quãng năm. Tần số của hai nốt gần với các tỉ lệ đơn giản (5:4 cho quãng ba trưởng, 6:5 cho quãng ba thứ, 5:3 cho quãng sáu trưởng, 8:5 cho quãng sáu thứ), vậy mà mỗi bè vẫn được nghe như một giai điệu riêng. Chính sự cân bằng đó khiến cặp song ca nghe hòa quyện mà không thành một giọng duy nhất.
Ví dụ: gam Đô trưởng theo quãng ba
Mỗi hàng là một bậc của gam Đô trưởng: nốt giai điệu, nốt của bè hai và quãng giữa hai nốt.
| Bậc | Bè 1 (giai điệu) | Bè 2: quãng ba phía trên | Quãng |
|---|---|---|---|
| I | Đô C | Mi E | quãng ba trưởng |
| II | Rê D | Fa F | quãng ba thứ |
| III | Mi E | Son G | quãng ba thứ |
| IV | Fa F | La A | quãng ba trưởng |
| V | Son G | Si B | quãng ba trưởng |
| VI | La A | Đô C | quãng ba thứ |
| VII | Si B | Rê D | quãng ba thứ |
Cách tìm bè hai
Từ gam: xác định giọng của bài và, với mỗi nốt giai điệu, đếm lên hai nốt trong gam. Trong Đô trưởng, Mi nằm trên Đô, Fa nằm trên Rê, và cứ thế. Đếm trong gam thì quãng ba đã tự trưởng hoặc thứ đúng chỗ. Nếu giai điệu dùng nốt ngoài giọng, hãy chỉnh bè hai bằng tai.
Bằng tai: bắt đầu từ các nốt dài và cuối câu. Hát giai điệu, giữ nốt cuối rồi tìm, cao hơn một chút, nốt vang cùng mà không chối tai. Nhiều giai điệu kết ở chủ âm, và quãng ba phía trên chủ âm (Đô–Mi trong Đô trưởng) là điểm xuất phát tốt. Sau đó điền phần còn lại của câu theo hình dáng giai điệu.
Nghe trước khi hát: trong công cụ, bè hai hiện trên khuông nhạc và bàn phím, và bạn có thể phát cả hai bè, chỉ giai điệu hoặc chỉ bè hai. Nghe riêng phần của mình vài lần giúp bạn không bị giai điệu kéo theo khi hát cùng nhau.
Song ca country và hợp xướng
Trong song ca country Brazil (sertanejo), bè hai thường hát quãng ba phía trên giai điệu. Khi quãng ba sắp lên quá cao, giọng hạ xuống quãng sáu phía dưới và quay lại quãng ba ngay khi có thể. Chỗ chuyển hay nhất sau một quãng nghỉ hoặc một nốt dài, và càng ít lần chuyển thì nghe càng tự nhiên.
Trong hợp xướng hai bè, bè hai thường nằm phía dưới và tự do hơn: pha trộn quãng ba và quãng sáu, đôi khi là quãng năm hoặc quãng tám, và đi nhiều theo chuyển động ngược (giai điệu đi lên thì nó đi xuống). Ở cuối câu, âm dẫn lên chủ âm (Si lên Đô trong Đô trưởng), và phần kết thường dừng ở chủ âm.
Lỗi thường gặp
- Quãng năm và quãng tám song song: khi hai bè cùng đi theo quãng năm đúng (như Đô–Son rồi Rê–La) hoặc quãng tám, chúng hòa vào nhau và nghe như một giọng dày hơn. Hợp xướng tránh điều này; với quãng ba và quãng sáu thì không xảy ra.
- Bắt chéo bè: bè hai, vốn ở phía dưới, vượt lên trên giai điệu (hoặc ngược lại), và người nghe mất dấu giai điệu. Nếu bè hai sắp bắt chéo, hãy đổi quãng tám hoặc đổi quãng.
- Quãng ba ngoài giọng: luôn hát cùng một khoảng cách (4 nửa cung) sẽ đi ra ngoài gam. Trong Đô trưởng, quãng ba trưởng phía trên Rê sẽ là Fa♯, không thuộc giọng; bè hai đúng là Fa, một quãng ba thứ.
- Đi theo giai điệu: không để ý, người hát bè hai rốt cuộc hát luôn giai điệu, đồng thanh. Luyện tập khi giai điệu đang phát, và với tai nghe, giúp bạn giữ vững phần của mình.
- Gồng lên nốt cao: nếu quãng ba phía trên lên quá cao với giọng bạn, đừng cố: hãy chuyển sang quãng sáu phía dưới hoặc đổi giọng để cả hai bè vừa tầm.
Cách luyện tập với công cụ
Công cụ bè hai lo phần tính toán và phát cả hai bè; phần luyện tập là của bạn. Một cách làm hiệu quả:
- Chọn giai điệu: một bài trong thư viện, gõ vào hoặc hát vào micro. Hãy bắt đầu bằng bài bạn thuộc lòng.
- Chọn phong cách: bắt đầu với “Quãng ba phía trên”; nếu quá cao, chuyển sang “Quãng sáu phía dưới” hoặc “Song ca country (sertanejo)”.
- Nghe cả hai bè bằng “Phát cả hai bè”, rồi tắt giai điệu để chỉ nghe phần của bạn.
- Tìm giọng thoải mái bằng “Tìm giọng phù hợp cho cả hai bè”, công cụ này chuyển giọng bài hát để cả hai bè vừa với âm vực đã chọn.
- Luyện với tai nghe: trong “Bắt đầu luyện tập”, ứng dụng phát giai điệu trong khi bạn hát bè hai; mỗi nốt sáng xanh, vàng hoặc đỏ, và cuối cùng bạn nhận điểm từ 0 đến 100.
- Tăng độ khó dần dần, từ “Dễ (±50 cent)” đến “Khó (±20)”, rồi đổi vai: hát giai điệu trong khi bè hai được phát.