Müzik sözlüğü

Bir enstrümanın her telinin (ya da notasının) perdesini ayarlamak. Standart gitar akortunda açık teller, 6. telden 1. tele, Mi, La, Re, Sol, Si, Mi notalarıdır; Drop D gibi diğer akortlar bir ya da daha fazla teli değiştirir.

Uygulamada: Akort aleti

Tüm enstrümanların birlikte çalabilmek için akort edildiği nota: güncel standart, 440 Hz’lik diyapazon La’dır (A4). Bazı orkestralar biraz daha tiz akort eder; bu yüzden sitedeki akort aleti La’yı 430 ile 450 Hz arasında ayarlamanıza izin verir.

Uygulamada: Akort aleti

Bir sesin saniyedeki titreşim sayısı, hertz (Hz) ile ölçülür. Frekans ne kadar yüksekse perde o kadar tizdir: diyapazon La 440 Hz, bir oktav yukarıdaki La ise 880 Hz’dir.

Uygulamada: Akort aleti

Akortu ölçmek için bir birim: bir sent yarım tonun yüzde biridir; yani bir oktavda 1.200 sent vardır. Kulak yaklaşık 5 sente kadar farkı güçlükle ayırt eder; sitedeki akort aletinin yeşile döndüğü aralık budur.

Uygulamada: Akort aleti

Bir sesi pes ya da tiz gösteren, titreşimin frekansıyla belirlenen özellik. Ses şiddeti (yükseklik) ya da tını (sesin rengi) ile aynı şey değildir.

Uygulamada: Akort aleti

Batı müziğinde iki nota arasındaki en küçük uzaklık; örneğin Mi’den Fa’ya ya da Do’dan Do♯’a. Gitarda bir perdedir. Her yarım ses frekansı yaklaşık 1,0595 ile çarpar; 12 yarım ses bir oktav eder.

Uygulamada: Armoni

İki yarım seslik uzaklık; örneğin Do’dan Re’ye. Gitarda iki perdedir. Dikkat: bazı dillerde “ton” aynı zamanda ses dizisi (tonalite) anlamında da kullanılır (“şarkı Sol tonunda”).

Uygulamada: Gamlar

İki nota arasındaki uzaklık; derece olarak sayılır, yarım ses olarak ölçülür: Do’dan Sol’e tam beşlidir, 7 yarım ses. Büyük üçlüye, tam dörtlüye ve diğerlerine adını verir; kulak eğitiminin temelidir.

Uygulamada: Öğren

Bir nota ile daha tiz ya da daha pes olan aynı adlı notası arasındaki aralık. Frekans her oktavda ikiye katlanır (La 440 Hz, La 880 Hz) ve bir oktavda 12 yarım ses vardır; ses aralığı genellikle oktav olarak ölçülür.

Uygulamada: Şan

Bir oktav içinde, sabit bir ton ve yarım ton kalıbını izleyen, perde sırasına dizilmiş notalar dizisi. Melodiler, solo’lar ve bir tonun akorları ondan çıkar.

Uygulamada: Gamlar

Bütün, bütün, yarım, bütün, bütün, bütün, yarım kalıbında yedi notalı bir gam. Do majör yalnızca piyanonun beyaz tuşlarını kullanır: Do, Re, Mi, Fa, Sol, La, Si. “Neşeli” duyulan gam budur ve diyatonik akorların temelidir.

Uygulamada: Gamlar

Doğal minör gam, bütün, yarım, bütün, bütün, yarım, bütün, bütün kalıbında yedi nottan oluşur ve majörden daha karanlık duyulur. La minör, Do majörle aynı notaları La’dan başlayarak kullanır: La, Si, Do, Re, Mi, Fa, Sol. Armonik ve melodik minör de vardır.

Uygulamada: Gamlar

Notaları arasında yarım ses bulunmayan beş notalı gam; rock, blues ve popüler müzik solo’larının gözdesi. La minör pentatonik La, Do, Re, Mi, Sol notalarına sahiptir.

Uygulamada: Gamlar

Fazladan bir notası olan minör pentatonik: “blue note” (eksik beşli ya da artırılmış dörtlü). La blues gamı La, Do, Re, Mi♭, Mi, Sol notalarına sahiptir.

Uygulamada: Gamlar

Aynı nota sırasını başka bir dereceden başlatarak elde edilen gam. Majör gamın modları İyon, Dor, Frigya, Lidya, Miksolidya, Eol ve Lokriya’dır; her birinin kendi karakteri vardır: Re Dor, Re’den Re’ye Do majörün notalarını kullanır.

Uygulamada: Gamlar

Bir dinlenme notası, yani tonik etrafında dönen nota ve akorlar kümesi. Örneğin Sol majör, Sol majör gamını kullanır ve merkezinde Sol akoru vardır.

Uygulamada: Armoni

Aynı notaları ve aynı donanımı paylaşan majör ve minör tonlar; Do majör ile La minör ya da Sol majör ile Mi minör gibi. Relatif minör her zaman majörün üç yarım ses aşağısındadır.

Uygulamada: Armoni

Birlikte çalınan üç ya da daha fazla nota kümesi. Kök notası ve niteliğiyle (majör, minör, yedili…) tanımlanır; akor işareti bunu yazar: C, Am, G7.

Uygulamada: Akorlar

Üçlüler hâlinde üst üste dizilmiş üç notalı akor: kök, üçlü ve beşli. Temel üçlü akorlar majör, minör, azaltılmış ve artırılmıştır; Do majör Do, Mi, Sol notalarıdır.

Uygulamada: Akorlar

Dört notalı akor: bir üçlü akor artı yedili; C7 (Do, Mi, Sol, Si♭) ve Cmaj7 (Do, Mi, Sol, Si) gibi. Cazın ve bossa novanın armonisinin temelidir.

Uygulamada: Akorlar

Basta kökten başka bir notanın bulunduğu akor. Birinci çevrimde bas notası üçlü, ikincisinde beşlidir. C/E, birinci çevrimde Do majördür.

Uygulamada: Akorlar

En pes notası kök olmayan, bölü işaretiyle yazılan akor: C/E, basta Mi olan bir Do; G/B, basta Si olan bir Sol’dür. Bas çizgisini nota nota yürütmenin yoludur.

Uygulamada: Akorlar

Akorları sözlerin üzerine harflerle ve işaretlerle yazan sistem: C, Dm, G7, F♯m7(♭5). Her harf bir notadır (C, D, E, F, G, A, B); gerisi akorun niteliğini verir.

Uygulamada: Akorlar

Bir akorun notalarının dağılış biçimi: hangi notalar, hangi oktavda ve hangi sırayla. Aynı akorun daha açık ya da daha kapalı birçok dizilimi vardır ve her biri sesin rengini değiştirir.

Uygulamada: Akorlar

Bir akorun hepsi birden değil, nota nota sırayla çalınması. Yukarı, aşağı ya da dönüşümlü gidebilir; birçok parmak çalma kalıbının, solo’nun ve ses ısınma çalışmasının temelidir.

Uygulamada: Akorlar

Kök ve beşliden (bazen oktavla) oluşan, üçlüsü olmayan, dolayısıyla ne majör ne minör olan iki notalı akor. 5 ile yazılır (E5 gibi) ve distortion’lu rockta çok kullanılır.

Uygulamada: Akorlar

Bir gamın her notası üzerine, yalnızca o gamın notaları kullanılarak kurulan akorlar. Do majörde diyatonik akorlar C, Dm, Em, F, G, Am, B° akorlarıdır.

Uygulamada: Armoni

Bir notanın ya da akorun gam içindeki yeri; tonikten sayılır ve Romen rakamlarıyla yazılır (I, ii, V). Do tonunda beşinci derece Sol’dür.

Uygulamada: Öğren

Bir akorun tondaki görevi: tonik (dinlenme), subdominant (uzaklaşma) ya da dominant (çözüm isteyen gerilim). Do majörde C tonik, F subdominant, G dominanttır.

Uygulamada: Armoni

12 tonu beşliler hâlinde sıralayan şema (Do, Sol, Re, La, Mi…); her yukarı beşli adımı donanıma bir diyez daha ekler. Hangi tonların komşu olduğunu ve hangi akorların birlikte gittiğini gösterir.

Uygulamada: Armoni

Bir şarkı boyunca tekrarlanan akor sırası; I–V–vi–IV gibi. Sitedeki besteleme aracı, bir dizinin sonraki akorunu yarattığı ruh haline göre önerir.

Uygulamada: Beste

Tüm telleri bir perdede bastırıp her perde için perdeyi bir yarım ses yükselten kıskaç; böylece kolay akor şekilleriyle başka bir tonda çalabilirsiniz. Kapo 2. perdedeyken C şekli D olarak duyulur.

Uygulamada: Armoni

Bir şarkıyı ya da diziyi tüm nota ve akorları aynı uzaklıkta kaydırarak başka bir tona taşımak: 2 yarım ses yukarı çıkmak C’yi D’ye, G’yi A’ya götürür. Şarkıyı bir sese ya da enstrümana uydurmak için kullanılır.

Uygulamada: Armoni

Bir parmağın, genellikle işaret parmağının, aynı perdede birkaç teli bir çubuk gibi birden bastığı teknik. Gitarda F akorunu mümkün kılan budur ve aynı şekli herhangi bir perdeye kaydırmanızı sağlar.

Uygulamada: Akorlar

Bir akorun tellerinin birlikte vurulmak yerine parmaklarla (ya da penayla) tek tek duyulduğu çalma biçimi. Genellikle başparmak basla, diğer parmaklar tiz tellerle ilgilenir.

Uygulamada: Eşlik parçası

Gitar eşliğinin ritmini veren, aşağı ve yukarı sağ el hareketlerinden oluşan kalıp. Pop, samba, reggae ve bossa novanın her birinin kendine ait kalıbı vardır.

Uygulamada: Öğren

Bir tarzın ritim ve vurgulardan oluşan ritmik hissi: baião, samba, blues groove’u. Eşlik parçasında groove; bas, davul ve akorların birbirine nasıl oturacağını belirler.

Uygulamada: Eşlik parçası

Üzerinde çalmak ya da söylemek için armoni, bas ve davuldan oluşan, melodisiz bir zemin. Sitede akorları yazarsınız ve zemin seçtiğiniz tempo ve groove’la döngüde çalar.

Uygulamada: Eşlik parçası

Dakikadaki vuruş sayısı: 60 saniyeye kaç vuruş sığdığı; en yaygın tempo ölçüsü. Her vuruş 60.000 ÷ BPM milisaniye sürer; 120 BPM’de bu 500 ms eder.

Uygulamada: Metronom

Müziğin hızı. BPM ile ya da Andante (yürüyüş hızında) ve Allegro (hızlı ve canlı) gibi bir İtalyan terimiyle verilebilir; BPM aralıkları kaynağa göre değişir.

Uygulamada: Metronom

Müziğin düzenli vuruş gruplarına bölünmesi; porte başında bir kesir olarak gösterilir. Üstteki sayı her ölçüde kaç vuruş olduğunu, alttaki sayı hangi nota değerinin bir vuruş aldığını söyler: 4/4’te dört dörtlük nota.

Uygulamada: Metronom

Her vuruşun ikiye bölündüğü ölçü; 2/4, 3/4 ve 4/4 gibi. 3/4’lük bir vals, ölçü başına üç vuruşa sahiptir.

Uygulamada: Metronom

Her vuruşun üçe bölündüğü ölçü; 6/8, 9/8 ve 12/8 gibi. 6/8’de iki vuruş vardır, her birinde üç sekizlik nota.

Uygulamada: Metronom

Vuruşların eşit olmayan parçalar hâlinde gruplandığı ölçü; 2+2+3 sayılan 7/8 ya da 3+2 sayılan 5/4 gibi. Caz, progresif rock ve Balkan müziğinde yaygındır.

Uygulamada: Metronom

Her vuruşu daha küçük eşit parçalara bölmek: iki sekizlik, üç üçleme, dört onaltılık nota. Alt bölümü saymak ritmi dengede tutar; sitedeki metronom vuruş başına 1 ile 8 tık çalar.

Uygulamada: Metronom

Vuruşu normalden farklı bir biçimde bölen nota grubu. En yaygını üçlemedir: iki notanın yerine üç nota; dörtlük bir vuruşta üç sekizlik gibi. Beşleme, altılama ve yedileme de vardır.

Uygulamada: Metronom

Vurgunun zayıf bir vuruşa ya da vuruşun zayıf kısmına kaydırılması: nota güçlü vuruştan önce başlar ve onun üzerinden tutulur. Samba ve funka swing’lerini veren budur.

Uygulamada: Öğren

Vuruşların arasına, vuruşun zayıf kısmına (1-ve-2-ve sayımındaki “ve”) düşen nota. Reggae’de gitar offbeat’i çalar.

Uygulamada: Öğren

Farklı nabızlı iki ya da daha fazla ritmin aynı anda çalınması; 3’e karşı 2 (iki sürede üç nota) ya da 4’e karşı 3 gibi. Sitedeki metronom, bu oranları çalışmak için her sesi kendi sesiyle çalar.

Uygulamada: Metronom

Seçtiğiniz dakikadaki vuruş sayısına göre düzenli tıklarla tempo tutan aygıt. Doğru çalışmak, hızı kademeli artırmak ve ritmi dengede tutmak için kullanılır.

Uygulamada: Metronom

Sekizliklerin eşit olmadığı bir çalma biçimi: birincisi ikincisinden uzun sürer; ilk iki notası bağlı bir üçlemeye çok benzer. Cazın ve bluesun damgasıdır; sitedeki metronomda swing seçeneği vardır.

Uygulamada: Metronom

Özgün ses ile yankısı arasındaki süre, milisaniye cinsinden. Yankının groove’a oturması için vuruşun bir kesri kullanılır: 120 BPM’de dörtlük nota 500 ms, noktalı sekizlik 375 ms sürer.

Uygulamada: Metronom

Bir sesin sağlam söyleyebildiği en pes ve en tiz nota arasındaki uzaklık; nota, yarım ses ya da oktav olarak ölçülür. Sitedeki test, yarım saniye tuttuğunuz notayı sayar.

Uygulamada: Şan

Aralığın, bir sesin en rahat duyulduğu ve bir şarkının melodisinin zamanının çoğunu geçirdiği bölümü. Aralıktan daha dardır ve hangi tonda söyleyeceğinizi seçmenize yardım eder.

Uygulamada: Şan

Seslerin aralık ve tınıya göre türlere ayrılması: erkek seslerde bas, bariton ve tenor; kadın seslerde kontralto, mezzosoprano ve soprano. Aralık tipi düşündürür, ama tını ve bir şan hocası karar verir.

Uygulamada: Şan

Sözsüz, bir ünlüyle söylenen, kısa bir cümlenin her seferinde bir yarım ses yukarı ya da aşağı tekrarlandığı şan egzersizi. Sesi ısıtır, perdeyi eğitir ve rahat aralığı genişletir.

Uygulamada: Şan

Portenin başındaki, hangi çizgide hangi notanın olduğunu söyleyen işaret. Sol anahtarı ikinci çizgideki Sol’ü gösterir ve tiz sesler ve enstrümanlar içindir; Fa anahtarı dördüncü çizgideki Fa’yı gösterir ve pes olanlar içindir.

Uygulamada: Öğren

Notaların yazıldığı beş çizgi ve dört aralık kümesi: nota portede ne kadar yüksekse perde o kadar tizdir. Ek çizgiler portenin altını ve üstünü uzatır.

Uygulamada: Öğren

Anahtarın hemen ardından yazılan, tüm parça için geçerli olan ve tonu gösteren diyezler ya da bemoller. Bir diyez (Fa♯) Sol majör ya da Mi minör, bir bemol (Si♭) Fa majör ya da Re minör demektir.

Uygulamada: Öğren

Her notanın ne kadar sürdüğünü gösteren semboller: birlik, ikilik, dörtlük, sekizlik, onaltılık nota ve devamı; her biri öncekinin yarısı değerindedir. 4/4’te dörtlük nota bir vuruş alır.

Uygulamada: Öğren

Bir notanın perdesini değiştiren işaret: diyez (♯) onu bir yarım ses yükseltir, bemol (♭) bir yarım ses alçaltır, natürel (♮) değişikliği iptal eder. Ölçü sonuna kadar geçerlidir.

Uygulamada: Öğren

Aralıkları, akorları, gam derecelerini ve ritimleri partisyon görmeden kulaktan tanıma çalışması. Sitede 10’arlı turlar hâlinde ritim dikte ve “notayı söyle” egzersizleri vardır.

Uygulamada: Öğren